فهرست مطالب
ورود به سن نوجوانی یعنی باز شدن درهای یک تپنده و پر از هیاهو به روی بغضها، شادیها و کششهای تازه. همهچیز دستخوش تغییر میشود؛ از لحن صحبت کردن گرفته تا نگاه کردن به آینه و البته نگاه کردن به پیرامون. تجربه جذبه به افراد دیگر، بخش جداییناپذیر این سن است. اما کنترل احساسات عشقی در نوجوانان برای خودشان مثل یک ماراتن بیپایان و برای والدینشان شبیه به راه رفتن روی لبهی یک پرتگاه است. این احساسات را نباید تقبیح کرد، بلکه باید شناخت و مهارت مدیریت آنها را یاد گرفت. با مجله نوبل همراه باشید.
چرا مدیریت عشق در نوجوانی اینقدر سخت است؟
هورمونها در این سن نقش اول را بازی میکنند. با افزایش سطح تستوسترون در پسران و استروژن در دختران، بدن دچار یک انفجار شیمیایی میشود. بخشهای مربوط به پاداش در مغز به شدت فعال میشوند و تمام این اتفاقات بیولوژیکی، یک طوفان هیجانی به پا میکنند. نوجوان در این میان گیج میشود. او فکر میکند دچار یک عشق تاریخی و ابدی شده، در حالی که واقعیت چیز دیگری است.
کنترل احساسات عشقی در نوجوانان زمانی سختتر میشود که کسی به آنها یاد ندهد این هیجاناتِ شدید، زاییدهی تغییرات فیزیکیشان است. آموزش خودتنظیمی دقیقاً در همین نقطه وارد میشود. نوجوان باید بیاموزد که احساساتش واقعی هستند، اما الزاماً نباید تمام تصمیمات زندگیاش را رقم بزنند.
نشانههای درگیری عاطفی شدید در نوجوانان چیست؟
وقتی عشق از یک حس ملایم عبور میکند و تبدیل به درگیری عاطفی شدید میشود، بدن و روان زنگ خطر را به صدا درمیآورند. نشانههای این درگیری را نمیشود نادیده گرفت. بروز استرس و اضطراب مداوم، تغییرات ناگهانی رفتاری، مخفیکاریهای عجیب (مثل قفل کردن همیشگی درِ اتاق یا پنهان کردن گوشی)، تغییر در شکل ظاهری و پوشش، و البته افت تحصیلی، همگی نشانههایی هستند که نشان میدهند نوجوان غرق در دریای طوفانی احساساتش شده است.
چالش اصلی در این میان، فاصله گرفتن نوجوان از خانواده است. او در این سن تشنه استقلال است و میخواهد خودش مسیر را پیدا کند. رسانهها و فرهنگ جوانان هم روی این حس تأثیر میگذارند. فیلمها و شبکههای اجتماعی یک تصویر ایدهآل، بینقص و کمی هم مسخره از عشق ارائه میدهند که با واقعیت تضاد فاحشی دارد. وقتی نوجوانِ عاشق میبیند واقعیتِ روابطش با آن فیلترهای زیبایی همخوانی ندارد، دچار ناامیدی و اضطراب شدیدتری میشود.
نقش والدین در کنترل احساسات عشقی در نوجوانان
پدر و مادرها معمولاً در مواجهه با عشق فرزندشان دو واکنش نشان میدهند؛ یا کل مسئله را مسخره میکنند و به شدت ممنوعیت میگذارند، یا سکوت میکنند و امیدوارند خودش خوب شود. هیچکدام از این دو راه درست نیست. درک و پذیرش این واقعیت که نوجوانان به دلیل عدم بلوغ کامل فکری و عاطفی، نیاز به هدایت دارند نه تنبیه، قاعدهی بازی را تغییر میدهد.
1. گفتگوی دوستانه به جای خط و نشان کشیدن
فریاد زدن یا سرزنش کردن فقط باعث میشود نوجوان بیشتر به لاک خودش فرو برود. گفتگوی دوستانه و بدون سرزنش، تنها پلی است که والدین میتوانند از آن برای رسیدن به دل فرزندشان استفاده کنند. صحبت کردن درباره عشق و روابط عاطفی به شکل دوستانه، به نوجوان این حس امنیت را میدهد که پناهگاهی دارد. باید بتوانید بنشینید و بدون قضاوت به حرفهایش گوش دهید.
2. ضرورت آموزش مسائل جنسی در این سن
فرار از این موضوع اشتباه است. آموزش جنسی و آگاهسازی درباره خطرات روابط ناسالم و مدیریت میل جنسی، وظیفهی پدر و مادر است. اگر این اطلاعات را از والدین نگیرند، قطعا آن را از دوستان ناآگاه یا فضای مجازی با اغراق و دروغ خواهند گرفت. این آگاهیبخشی باید بدون خجالت، صریح و مبتنی بر واقعیتهای بیولوژیکی انجام شود تا نوجوان بتواند مرزهای امن را بشناسد.
3. تکنیکهای خودتنظیمی برای نوجوانان
خود نوجوانان هم نباید صرفاً منتظر راهنمایی بمانند. آنها میتوانند با تمرینهای ساده، سکان هیجاناتشان را به دست بگیرند. کنترل احساسات عشقی در نوجوانان با یادگیری چند مهارت ساده شناختی و رفتاری به شدت قابل مدیریت است.
4. کانالسازی انرژی عاطفی با ورزش و هنر
وقتی فشار عاطفی بالا میرود، جایگزین کردن این انرژی عظیم با فعالیتهای فیزیکی، ذهن را مشغول میکند. ورزش و فعالیت بدنی معجزهی کاهش استرس و تخلیه انرژی منفی است. دویدن، شنا یا حتی یک پیادهروی سریع، هورمونهای استرس را پایین میآورد. هنر و سرگرمی هم مسیر مشابهی دارند. شرکت در فعالیتهای هنری مثل رقص، نواختن موسیقی یا نقاشی، به نوجوان اجازه میدهد آن انرژی عاطفی سرکش را به شکل زیبایی بیرون بریزد.
5. نوشتن احساسات؛ یک پناهگاه امن
یکی از سادهترین و در دسترسترین روشها برای تخلیه روانی، نوشتن احساسات است. کاغذ و قلم بهترین شنوندگانی هستند که هیچ قضاوتی نمیکنند. وقتی نوجوان عشق، ترس، خشم و شوقش را روی کاغذ میریزد، بار روانیاش کاهش پیدا میکند. این کار باعث میشود افکار از حالت درهمتنیده خارج شده و منطقیتر به نظر برسند.
6. مدیتیشن و تغییر تمرکز
اختصاص زمانی برای مدیتیشن و آرامسازی ذهنی، شاید در نگاه اول برای یک نوجوان خستهکننده به نظر برسد، اما توانایی تمرکز را به شدت بالا میبرد. وقتی ذهن آرام شود، قدرت تصمیمگیری درست زیاد میشود. تمرکز بر علایق فردی، تحصیل و اهداف بلندمدت، نقطهی مقابلِ غرق شدن در خیالات عاشقانه است. وقتی نوجوان برای آیندهاش هدفی دارد، بخشی از انرژیاش به سمت آن هدف هدایت میشود. دوستیهای سالم و روابط دوستانه نیز سپر دفاعی خوبی در برابر وابستگیهای عاطفی شدید هستند.
واقعیت روابط عاطفی در نوجوانی
آگاهی درباره ماهیت روابط در این سن، بخش بزرگی از درمان است. روابط عشقی در نوجوانی معمولاً پرشور اما کوتاهمدت هستند. فهمیدن همین موضوع به نوجوان کمک میکند تا آسیبهای روحی کمتری را تجربه کند.
در اینجا پذیرش احساسات مطرح میشود. بهجای انکار احساسات (مثلاً نگفتنِ “این که عشق نیست، تو هنوز بچهای”)، باید به نوجوان کمک کرد احساساتش را بپذیرد و سپس آنها را مدیریت کند. انکار احساسات مثل این است که یک قابلمهی دربسته را روی شعله بگذارید؛ زودتر منفجر میشود.
افزایش آگاهی درباره ماهیت زودگذر یا آموزشیِ این روابط برای جلوگیری از آسیبهای روحی ضروری است. نوجوان باید بداند این تجربه بیشتر شبیه به یک تمرین برای آینده است تا یک تعهد واقعی و بلندمدت. وقتی این نگاه در ذهن شکل بگیرد، ترس از پایان یافتن رابطه یا طرد شدن تا حد زیادی کاهش مییابد.
زمان مراجعه به مشاور
گاهی اوقات حجم احساسات آنقدر زیاد است که راهکارهای شخصی جواب نمیدهند. در این شرایط، صحبت کردن با یک دوست قابل اعتماد میتواند کمی بار را سبک کند.
اگر مخفیکاریها بیشتر شد، افت تحصیلی غیرقابل جبران شد یا علائم افسردگی و اضطراب خودش را نشان داد، مراجعه به مشاور و متخصص برای بررسی عواطف یک کار منطقی و هوشمندانه است. روانشناس میتواند به نوجوان کمک کند تا ریشههای این کشش شدید را پیدا کند و تکنیکهای تخصصیتر مدیریت هیجان را بیاموزد.
کنترل احساسات عشقی در نوجوانان یک فرآیند تدریجی است که نیازمند صبر، درک متقابل و تمرین مداوم است. والدین باید نقش یک راهنمای همدل را بازی کنند و نوجوانان هم باید یاد بگیرند که به احساساتشان اعتماد کنند، اما اجازه ندهند احساسات، قیمِ تصمیماتشان شود. عشق نوجوانی یک طوفان تابستانی است؛ شدید، خیرهکننده و البته زودگذر. یاد گرفتن رقصیدن زیر باران این طوفان، بدون اینکه سرما بخورید، همان مهارتی است که در این سن به آن نیاز دارید.
